|
 Wat is voogdij?
Elk kind dat uit het huwelijk van
een echtpaar is geboren staat, zolang het minderjarig is, onder gezag van de ouders. Dat
wil zeggen dat de ouders de zorg hebben voor de persoon en de goederen van het kind. Ze
vertegenwoordigen het zo nodig in burgerlijke handelingen.
Overlijden of scheiden ouders of
worden ze uit de ouderlijke macht ontheven of ontzet, dan moeten er voogden worden
benoemd. Die nemen de ouderlijke taken over. Is één van de ouders overleden, dan is de
andere van rechtswege voogd over de kinderen. Daarnaast moet dan een toeziend voogd worden
benoemd. Ook voor een kind dat buiten een huwelijk is geboren moet een toeziend voogd
worden aangesteld.
Waar vindt u
informatie over voogdijzaken?
In de periode 1811-1838 besliste de
vrederechter in voogdijzaken. Vanaf 1838 gebeurt dat door de kantonrechter en in sommige
gevallen door de arrondissementsrechtbank. Dat wil zeggen:
kantonrechter:
- bij overlijden van een van de
ouders is de overgebleven ouder in het algemeen wettelijk voogd. De kantonrechter
hoeft daarvoor niets te regelen. Wel moet er een toeziend voogd worden aangesteld;
- bij overlijden van beide ouders benoemt
de kantonrechter een voogd en een toeziend voogd;
- bij geboorte buiten het huwelijk -
krijgt een ongehuwde vrouw een kind - moet een toeziend voogd worden benoemd.
- In de stukken wordt niet vermeld wie
de vader is.
arrondissementsrechtbank
- een echtscheiding komt tot
stand door vonnis van een arrondissementsrechtbank. Bij dat vonnis wordt ook voorzien in
de voogdij over minderjarige kinderen. De ouder aan wie het kind is toegewezen wordt
meestal voogd, de andere toeziend voogd;
- ook een ontheffing of ontzetting
uit de ouderlijke macht gebeurt bij vonnis van de arrondissementsrechtbank. Daarbij
wordt tevens in de voogdij voorzien. De rechter kan tot ontzetting of ontheffing uit de
ouderlijke macht besluiten op grond van slecht gedrag, misbruik van bevoegdheden,
faillissement of strafrechtelijke veroordeling van (een van) de ouders. Een verzoek
hiertoe kan worden ingediend door de (toeziend) voogd, (bepaalde) familieleden, de Raad
voor de Kinderbescherming of op vordering van het Openbaar Ministerie (officier van
justitie)
Welke stukken
vindt u vanaf 1811?
Behalve de beschikking of
akte waarbij de voogd wordt benoemd zijn in de archieven van de kantongerechten
verder geen stukken over een voogdij te vinden. Slechts in zeldzame gevallen treft
u in archieven van kantongerechten ook het verzoekschrift aan.
In de archieven van vrederechters is
soms meer bewaard gebleven. Bij de arrondissementsrechtbanken is dat zeker het geval. Daar
treft u meestal nog het rekest en een verslag van de beraadslagingen in de raadkamer aan.
Hoe vindt u de voogdijzaken van
1811?
De archieven van de vredegerechten,
kantongerechten en arrondissementsrechtbanken worden bewaard in het rijksarchief in
de provinciehoofdstad. De meest recente stukken zijn nog bij de rechtbanken zelf.
Sinds 1909: het
voogdijregister
Sinds 1909 wordt bij ieder
kantonrecht een voogdijregister bijgehouden (zie afb. 3). Daarin staan alle voogdijen
vermeld van kinderen die binnen de grenzen van dat kanton zijn geboren. Dit register is
later vervangen door de zogeheten voogdijregisterkaarten (zie afb. 5).
Let bij het zoeken naar een bepaalde
voogdijzaak door middel van de voogdijregisters goed op het volgende:
- De geboorteplaats van het kind. De
voogdij is immers vermeld in het register of op de kaarten van het kantongerecht waaronder
de geboorteplaats valt. In ieder rijksarchief is na te gaan onder welk kantongerecht een
gemeente viel.
- De voogdijregisterkaarten worden
opgeborgen op jaar van meerderjarigheid. Zoekt u dus een voogdijkaart van iemand
die in 1912 is geboren, van vindt u die bij de kaarten van het jaar (1912 + 21 =) 1933.
- De voogdijregisters en de kaarten
bevinden zich in het archief van een kantongerecht onder de rubriek 'buitengerechtelijke
zaken'.
- In de registers en kaarten wordt
verwezen naar het kantongerecht of de arrondissementsrechtbank waar de voogdijvoorziening
werd geregeld. In het archief van dat kanton recht of die arrondissementsrechtbank zitten
de originele stukken.
De beschikkingen van de kantonrechter over voogdijzaken maken meestal deel uit van de
serie ‘(minuten van) akten en beschikkingen'. Deze zijn in het archief van het
kantongerecht te vinden onder de rubriek 'burgerlijke zaken'. In ieder rijksarchief is na
te gaan waar het archief van een bepaalde rechtbank zich bevindt.
De repertoires
Vóór 1909 waren er nog geen
voogdijregisters. In die periode zoekt u voogdijzaken op een andere manier op.
Om in de serie '(minuten van) akten
en beschikkingen' in het archief van een kantonrechter de voogdijbeschikking te vinden
kunt u het best het bijbehorende repertoire raadplegen. Een repertoire is een lijst van
alle akten die zijn gepasseerd of opgemaakt. Van alle akten worden de datum en de korte
inhoud opgegeven. De akten zijn in het repertoire vermeld in de volgorde waarin ze zijn
opgemaakt.
In de archieven van
arrondissementsrechtbanken kunt u het best zoeken via de echtscheidingsvonnissen of de
rekesten ontzetting/ontheffing uit de ouderlijke macht. Die zijn veelal toegankelijk via
repertoires.
Openbaarheid
Zowel het voogdijregister als de
voogdijregisterkaarten zijn openbaar. Iedereen mag deze inzien.
Dat geldt niet voor de stukken in
voogdijzaken zelf: de verzoekschriften, de notulen van de raadkamer en de beschikkingen.
Zijn die stukken jonger dan 75 jaar, dan is inzage ervan doorgaans alleen mogelijk als het
gaat om personen van wie u schriftelijk kunt aantonen dat ze zijn overleden of als het u
zelf betreft. In dat laatste geval moet u zich wel legitimeren. Bij voogdij spelen Raden
voor de Kinderbescherming en hun voorgangers dikwijls een rol. Slechts een klein deel van
de archieven van die instellingen is bewaard gebleven. In ieder geval zijn ze niet ter
inzage voor individuele gevallen.
Voor 1811
Vóór 1811 kwam het erg veel voor
dat een voogd benoemd moest worden voor minderjarige kinderen. Veel moeders
stierven in het kraambed en ook vaders bereikten vaak geen hoge leeftijd. Er waren toen
dus veel wezen en halfwezen.
Voogdij werd in die tijd niet altijd
schriftelijk vastgelegd. De zorg voor minderjarige kinderen werd vaak onderling door
familieleden geregeld.
 De voogdijgegevens die wel zijn vast- gelegd vindt u meestal terug in de
rechterlijke archieven van vóór 1811. Deze archieven worden ook wel oud-rechterlijke
archieven genoemd of archieven van schepenbanken. Soms was er naast een schepenbank ook
een aparte Weeskamer, die zich met voogdijzaken bezighield. (Weeskamers zijn iets anders
dan weeshuizen. Weeshuizen zorgen voor de kinderen. De weeskamers beheren hun vermogen.)
Een andere naam voor weeskamers is momboirkamers. De archieven van schepenbanken en wees-
of momboirkamers berusten meestal bij het gemeente- of streekarchief; als die er niet zijn
dan in het rijksarchief in de hoofdstad van de provincie.
Woordenlijst
- akte
- schriftelijk stuk waarin een feit of
rechtshandeling wordt vastgelegd
- arrondissementsrechtbanken
- rechtbanken sinds 1838 met straf- en
civielrechtelijke bevoegdheden. Nederland is verdeeld in arrondissementen. Ieder
arrondissement heeft een arrondissementsrechtbank
- beschikking
- beslissing van een overheidsorgaan,
bijvoorbeeld een rechter, over één bepaalde zaak, waaraan ieder zich moet houden
- buitengerechtelijke zaken
(rubriek)
- dat deel van het archief van een
rechtbank waarin stukken zitten over zaken, waarover de rechter niet beslist in
burgerlijke of strafzaken
- burgerlijke handelingen
- handelingen die een burgerrechtelijk
gevolg hebben, bijvoorbeeld het sluiten van een koopcontract
- burgerlijke zaken (rubriek)
- dat deel van een archief van een
rechtbank waarin de stukken zitten die gaan over burgerlijke handelingen
- faillissement
- toestand waarin iemand verkeert die
niet meer in staat is zijn financiële verplichtingen na te komen en op wiens bezittingen
daarom beslag is gelegd
- kantongerecht/kantonrechter
- lagere rechtbank dan een
arrondissementsrechtbank. Ieder arrondissement is verdeeld in kantons. Bestaat sinds 1838.
Opvolger van vrederechter/gerecht
- meerderjarig
- personen boven een bepaalde leeftijd,
die niet meer onder het ouderlijk gezag staan
- minderjarig
- kinderen die nog onder het ouderlijk
gezag staan
- minuut
- het exemplaar van een overheidsstuk,
bijvoorbeeld een akte of beschikking, dat in het archief van die overheid wordt bewaard
- momboirkamer
- zie weeskamer
- ontheffing/ontzetting uit de
ouderlijke macht
- maatregel waarbij ouders het
ouderlijk gezag over hun minderjarige kinderen verliezen
- oud-rechterlijke archieven
- archieven van rechtbanken vóór
1811, bijvoorbeeld schepenbanken
- pupil
- minderjarige die onder voogdij staat
- passeren van een akte
- handeling waarbij een akte
rechtskracht krijgt
- Raad voor de Kinderbescherming
- overheidsinstelling die betrokken is
bij de voogdij van kinderen van ouders die uit de ouderlijke macht zijn ontzet of
ontheven. Bestaat sinds 1956. Opvolger van voogdijraad
- raadkamer
- de plaats waar de leden van een
rechtbank de beslissing die zij gaan nemen, bijvoorbeeld een beschikking, voorbereiden. De
zittingen in een raadkamer zijn niet openbaar
- (van) rechtswege
- volgens het recht
- register
- lijst van stukken in chronologische
volgorde. Als de stukken zelf in dezelfde volgorde zijn opgeborgen vormen zij een serie
stukken
- rekest
- schriftelijk verzoek aan een
overheidsorgaan, bijvoorbeeld de rechter, om een maatregel te nemen. Die maatregel kan een
beschikking zijn
- repertoire
- chronologische lijst van
ingeschreven, behandelde akten. Het repertoire vormt vaak een toegang op de akten; met
behulp van de nummers in het repertoire kan men in de serie akten zoeken
- schepenbank
- plaatselijke rechtbank vóór 1811.
De leden heten schepen (meervoud: schepenen)
- serie
- een chronologisch geordende reeks van
hetzelfde soort bescheiden, bijvoorbeeld beschikkingen
- strafrechtelijke veroordeling
- vonnis van een rechtbank over iemand
die iets heeft gedaan dat door het strafrecht is verboden
- vonnis
- oordeel van een rechtbank in een
burgerlijke of strafzaak
- voogd
- iemand die is aangesteld om de
ouderlijke macht uit te oefenen. Meestal is daarvoor een beschikking van een kantonrechter
nodig
- toeziend voogd
- een voogd die wordt aangesteld als
een van de, twee (wettelijke) ouders ontbreekt
- voogdijbeschikking
- beslissing van een rechter waarin
maatregelen worden genomen over een voogdij
- voogdijregister
- een lijst waarin bijgehouden wordt
welke beschikkingen zijn genomen over voogdij
- Voogdijraad
- zie Raad voor de
Kinderbescherming
- voogdijregisterkaarten
- een voogdijregister in de vorm van
losse kaart per kind
- voogdijzaken
- alle stukken in het archief van een
rechtbank die over voogdij gaan
- vrederechter
- voorganger van de kantonrechter in de
periode 1811-1838
- weeshuis
- instituut waar kinderen worden
ondergebracht van wie de ouders zijn overleden
- weeskamer
- overheidsinstelling vóór 1811 (soms
1852) die de vermogens van minderjarige wezen beheerde, meestal in een stad.
|
