MEMORIES VAN SUCCESSIE?
 
 

 

Wat zijn memories van successie?

Sinds het begin van de 19e eeuw moet in Nederland belasting betaald worden over een erfenis. Deze belasting heet successierecht. Om te bepalen hoeveel er door de erfgenamen moet worden betaald aan successiebelasting, wordt er na iemands overlijden een memorie van successie opgemaakt. Daarin wordt beschreven waaruit de erfenis bestaat, wat de waarde ervan is en wie de erfgenamen zijn.

De memories die tussen 1817 en 1922 zijn opgemaakt worden in de rijksarchieven bewaard. Helaas is niet van elke overledene een memorie van successie bewaard gebleven.

Wat vindt u in de memorie van successie?

De memorie vermeldt in ieder geval de namen van de erfgenamen en degenen aan wie iets is nagelaten, bijvoorbeeld in de vorm van een legaat of donatie. Daarbij wordt aangegeven wat de verwantschap tussen hen en de overledene is.

Voor genealogen is dit een goede bron van informatie. Verwanten worden met naam, toenaam, beroep, functie en verblijfplaats genoemd.

Ook blijkt uit iedere memorie of er een testament of huwelijkscontract was. Dat kan invloed hebben op de verdeling van de erfenis.

Als er een testament of huwelijkscontract is, dan is de datum ervan, de notaris die ze heeft opgemaakt en zijn vestigingsplaats vermeld. Bij de archiefdienst waar de akten van die notaris worden bewaard kunt u die stukken gemakkelijk opvragen.

Memories van successie zijn dus een goed middel om dergelijke notariële akten te achterhalen.

Een memorie omvat een opsomming van de nagelaten onroerende goederen. Aard, grootte en ligging van ieder goed wordt vermeld. Ook de waarde ervan wordt aangegeven (voor 1878 alleen als er belasting moest worden betaald).

Gedetailleerde gegevens over verdere bezittingen zijn alleen opgenomen wanneer er successierecht moest worden betaald. Dat was het geval als de erfenis, na aftrek van schulden, meer dan 300 gulden waard was. Voor 1878 hoefde men geen belasting te betalen als er alleen erfgenamen in rechte lijn (kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen) waren. Vanaf 1878 waren ook de erfgenamen in rechte lijn belast, maar alleen als de erfenis (na aftrek van schulden) meer dan 1000 gulden bedroeg. Het aantal memories met een gedetailleerde beschrijving van de erfenis is dus 1878 een groot stuk groter dan daarvoor.

Als er successierecht moest worden betaald, is in de memorie ook de waarde van andere bezittingen opgesomd. Bijvoorbeeld de inboedel, handelswaren, contanten, banksaldi, erfpachten, grondrenten, lijfrenten, effecten, belangen in andere ondernemingen en inkomsten als loon, pacht, huur en renten.
Ook werd vermeld wat en van wie de overledene iets te vorderen had of aan wie hij nog schulden had en hoe groot die waren.

Hoe vindt u een memorie van succesie?

De memories die tussen 1817 en 1922 zijn opgemaakt worden in de rijksarchieven bewaard. De belastingkantoren hebben de memories van successie die bij hen zijn ingeleverd overgedragen aan het rijksarchief in hun provincie.

Een memorie van successie is te vinden, als u weet waar en wanneer iemand is overleden. De memorie bevindt zich in het rijksarchief van de provincie, waarin de plaats ligt waar de persoon is overleden. De memories worden bewaard per belastingkantoor. Er zijn lijsten aanwezig waarop te zien onder welk belastingkantoor de gezochte plaats valt. Soms verschilt dat per periode . Om de betreffende memorie te vinden moet u de datum van overlijden weten, in ieder geval het jaar. Daarbij is het belangrijk of iemand voor of na 1856 is overleden.

Overleden 1818-1855

In de periode 1818-1855 werd nog niet met Tafels V-bis gewerkt. De memories zijn wel per kantoor per jaar geborgen, maar de verdere volgorde daarbinnen verschilt nogal.
De memories werden soms geborgen op datum van overlijden en soms op datum van aangifte of van afhandeling.

Binnen de memories van successie van één jaar moet dus vaak gezocht worden. Dikwijls zijn er voor de memories van een bepaalde periode verklaringen van onvermogen (VVO of CVO) opgenomen. Van degene voor wie zo'n verklaring is opgemaakt, zal over het algemeen geen memorie te vinden zijn.

Overleden 1856-1921

  1. In de studiezaal van het rijksarchief is de toegang op de memories van successie te vinden.
  2. Raadpleeg de toegang op de memories van successie. Daarin is te vinden onder welk belastingkantoor de woonplaats van de overledene viel.
  3. Zoek in de toegang op de memories onder het betreffende belastingkantoor de Tafel V-bis van het jaar van overlijden. Tafels V-bis zijn de registers waarin per kantoor en per jaar de overledenen alfabetisch op achternaam werden ingeschreven.
  4. Kijk of de memorie bewaard is gebleven. Als in kolom 10 van tafel V-bis een datum staat, is er een memorie bewaard.
  5. Als er een memorie bewaard gebleven is, vraag dan de memories van dat jaar op aan de hand van de toegang.
  6. De memories zijn geborgen in volgorde van de nummers die in kolom 2 van de Tafel V-bis staan. Boven die kolom staat 'register nr. 4'. Het nummer uit kolom 2 staat oook op de memorie zelf. Daarop staan soms meerdere nummers, maar meestal staat er voor het betreffende nummmer 'register nr. 4'.

Limburg, Noord-Brabant en Zeeland

In het rijksarchieven van deze drie provincies is het gemakkelijker om naar memories te zoeken. Hier zijn naamindices op alle memories in de provincie, dat wil zeggen dat er op achternaam gezocht kan worden.

 

Wel of geen memorie?

Had iemand onroerend goed, dan is er altijd een memorie.Is er geen onroerend goed, dan ontbreekt de memorie van successie:

  • als de erfenis minder dan 300 gulden waard was;
  • als er alleen erfgenamen waren in rechte lijn.

Vanaf 1878 geldt dit alleen bij nalatenschappen die minder dan 1000 gulden waard waren.

Voorgangers van memories van successie

In de meeste provincies werd in de periode 1806-1817 al successiebelasting geheven. Het grootste deel van de memories uit die periode wordt ook in de rijksarchieven bewaard. Het zoeken gebeurt op de zelfde wijze als in de periode 1818-1856, dus zonder tafels V-bis. In de jaren 1812 en 1813 gold de belasting alleen voor onroerend goed.

 

Literatuur

Wie meer gegevens wil vinden over memories van successie kan het artikel 'De memories van successie. Een veelbelovende bron voor veelsoortig onderzoek' van Nick Bos in Spiegel Historiael jaargang 24, 1989, blz. 120-126, lezen.

In de meeste rijksarchieven hebben de toegangen op de memories van successie een inleiding, die vaak meer informatie bevat.

Woordenlijst

nalatenschap/erfenis het vermogen op het moment van overlijden
memorie van successie verklaring die na overlijden wordt opgemaakt over de nalatenschap
successierecht belasting die door de erfgenamen over een nalatenschap moet worden betaald
tafels V-bis lijsten, per belastingkantoor, waarin per jaar de overledenen alfabetisch zijn opgesomd, met verwijzing naar de memorie
toegang lijst waarin de memories van successie en de tafels V-bis systematisch zijn opgesomd
index lijst waarin namen alfabetisch zijn opgesomd, met verwijzing naar de vindplaats

 

 


Copyright © Rijksarchiefdienst